Pomorze Gdańskie

Pomorze Gdańskie jest jednostką regionalną wyodrębnianą tradycyjnie, w oparciu o bardzo rozmaite kryteria i z różnych powodów. Na przykład w wiekach XII–XIV Pomorze Gdańskie funkcjonowało, w różnych granicach, jako region administracyjny. Było ono także wyodrębniane, bez precyzowania przebiegu granic, w oparciu o kryterium ludnościowe oraz powiązania gospodarcze z Gdańskiem.
Granice Pomorza Gdańskiego jako głównego obszaru zainteresowań Acta Botanica Cassubica przyjęto arbitralnie, po raz pierwszy dla opracowania czerwonej listy roślin naczyniowych Markowskiego i Bulińskiego (2004). Wyznaczają je zewnętrzne boki kwadratów siatki ATPOL, która jest jednocześnie osnową lokalizacji stanowisk dla całego terenu (por. ryc.).W ogólnym zarysie zasięg terenu przedstawia się następująco:

– w części północnej, równoleżnikowo, rozciąga się on mniej więcej od okolic Ustki na zachodzie do miejscowości Stara i Nowa Pasłęka nad Zalewem Wiślanym, w pobliżu granicy państwa;

– w części południowej granica terenu przebiega od okolic miejscowości Czarne k. Szczecinka, poprzez Człuchów, Chojnice, Śliwice, następnie nieco powyżej Osi i Warlubia, dalej przez Gardeję oraz nieco poniżej Kwidzyna i Susza.

 

mapa_pomorza

Ryc. Pomorze Gdańskie z zaznaczonymi granicami terenu badań i naniesioną siatką kwadratów ATPOL (a, b, c, d – kwadraty niższego rzędu o boku 5 km)

Wyznaczony teren badań pokrywa się w decydującej mierze z obszarem województwa pomorskiego, a także z wydzielonym przez Wojterskiego i in. (1994) geobotanicznym regionem, określonym jako Pomorze Gdańskie. Pod względem fizjograficznym region ten stanowi duży fragment obszaru Pobrzeży Południowobałtyckich i pojezierzy pomorskich. Teren ten obejmuje w całości lub części 21 mezoregionów w ujęciu Kondrackiego (1994). Ich wykaz przedstawia poniższe zestawienie:

313.41 Wybrzeże Słowińskie (większa część)

313.43 Równina Sławieńska (fragment E)

313.44 Wysoczyzna Damnicka

313.45 Wysoczyzna Żarnowiecka

313.46 Pradolina Łeby i Redy

313.51 Pobrzeże Kaszubskie

313.52 Mierzeja Helska

313.53 Mierzeja Wiślana

313.54 Żuławy Wiślane

313.55 Wysoczyzna Elbląska

313.56 Równina Warmińska (fragment W)

313.57 Wybrzeże Staropruskie (fragment SW)

314.46 Wysoczyzna Polanowska (część środkowa i E)

314.47 Pojezierze Bytowskie (część środkowa i E)

314.51 Pojezierze Kaszubskie

314.52 Pojezierze Starogardzkie (prawie całe)

314.53 Pojezierze Iławskie (część NW)

314.67 Równina Charzykowska (prawie cała)

314.69 Pojezierze Krajeńskie (fragment N)

314.71 Bory Tucholskie (część N)

314.81 Dolina Kwidzyńska (część N)

Pod względem przyrodniczym Pomorze Gdańskie odznacza się wieloma indywidualnymi cechami, przede wszystkim wyjątkowo bogatym zróżnicowaniem fizjograficznym. Przesuwając się z północy na południe, obserwujemy tu zarówno nadmorskie ekosystemy wydmowego, klifowego i zatorfionego brzegu, następnie rozległych zatorfionych równin (Równiny Błot Przymorskich) oraz całej sieci pradolin Pobrzeży, jak i ekosystemy związane z obszarami morenowymi, o silnie urozmaiconej rzeźbie i bardzo zmiennej pokrywie glebowej, a także rozległe obszary sandrowe, ze specyficznymi oligotroficznymi biotopami. Od wschodu w skład regionu wchodzi fragment doliny rzeki Wisły wraz z obszarem deltowym, specyficznie przekształcanym i silnie użytkowanym od co najmniej XIII wieku. Biotopową różnorodność obszaru regionu pogłębia estuarium Zalewu Wiślanego, a na pozostałej jego części – liczne jeziora i bogata sieć cieków. Położenie Pomorza Gdańskiego w strefie ścierających się wpływów klimatu suboceanicznego i subkontynentalnego znajduje wyraz w nagromadzeniu tu taksonów reprezentujących różne elementy geograficzne (Czubiński 1950; Sulma 1959).

(na podstawie opracowania Markowskiego i Bulińskiego (2004))

Literatura

Czubiński Z. 1950. Zagadnienia geobotaniczne Pomorza. – Bad. Fizjogr. Pol. Zach. 2(4): 439–658.

Kondracki J. 1994. Geografia Polski. Mezoregiony fizyczno-geograficzne. PWN, Warszawa, 340 ss.

Markowski R., Buliński M. 2004. Ginące i zagrożone rośliny naczyniowe Pomorza Gdańskiego. Endangered and threatened vascular plants of Gdańskie Pomerania – Acta Bot. Cassub., Monogr. 1: 1-75.

Sulma T. 1959. Główne problemy botaniczne Pomorza. – Acta Biol. Med., Soc. Sc. Gedan. 3(2): 19–73.

Wojterski T., Wojterska H., Wojterska M. 1994. Podział geobotaniczny Pomorza Gdańskiego na podstawie map potencjalnej roślinności naturalnej, potencjalnych fitokompleksów krajobrazowych i krajobrazów roślinnych. – Bad. Fizjogr. Pol. Zach., Ser. B – Botanika 43: 9–49.